TasteAtlas đang nổi lên như một “bản đồ ẩm thực thế giới” trực tuyến, nơi liên tục công bố các bảng xếp hạng món ăn, nền ẩm thực và nhà hàng truyền thống khắp toàn cầu. Mỗi lần TasteAtlas cập nhật danh sách “món ăn ngon nhất” hay “ẩm thực quốc gia xuất sắc nhất”, nó lại gây chú ý và tranh luận sôi nổi trong cộng đồng yêu ẩm thực. Nhiều người đặt câu hỏi: TasteAtlas là gì, do ai sáng lập? Hệ thống này xếp hạng món ăn bằng cách nào – dựa trên trải nghiệm thực tế hay phiếu bầu từ cộng đồng? Làm sao họ đảm bảo công bằng, khách quan? Tại sao thứ hạng các món ăn thay đổi mỗi năm dù bản thân món đó không đổi? Liệu TasteAtlas có thiên vị ẩm thực Âu – Mỹ so với Á – Phi hay không? Độ uy tín của TasteAtlas được đánh giá ra sao so với các hệ thống xếp hạng ẩm thực lão làng như Michelin Guide hay nền tảng đánh giá đại chúng như TripAdvisor? Bài viết này sẽ nghiên cứu chi tiết những vấn đề trên, kèm phân tích từ các nguồn thông tin đáng tin cậy.
TasteAtlas là gì? Ai là người sáng lập và điều hành?
TasteAtlas được giới thiệu là một hướng dẫn du lịch trải nghiệm ẩm thực trực tuyến, tập trung vào các món ăn truyền thống trên khắp thế giới[1]. Trang web này tự mô tả mình như “bản đồ thế giới của các món ăn truyền thống, nguyên liệu địa phương và nhà hàng bản địa”[1]. Ra mắt năm 2018 sau hơn ba năm nghiên cứu phát triển, TasteAtlas đặt trụ sở tại Zagreb, Croatia[2]. Người sáng lập TasteAtlas là Matija Babić, một nhà báo và doanh nhân người Croatia[3][4]. Trước đó, Matija Babić từng gây tiếng vang khi sáng lập cổng tin tức Index.hr tại Croatia, và anh đã chuyển niềm đam mê sang lĩnh vực ẩm thực với dự án TasteAtlas[5]. Đến năm 2022, đội ngũ TasteAtlas có khoảng 30 tác giả và nhà nghiên cứu, đã catalog hơn 10.000 món ăn, thức uống cùng khoảng 9.000 nhà hàng trên toàn cầu[3] – những con số ấn tượng cho thấy quy mô dữ liệu mà nền tảng này quản lý.
Theo giới thiệu trên báo chí, TasteAtlas đóng vai trò như một bách khoa toàn thư về hương vị, nơi tập hợp các công thức truyền thống, bài viết nghiên cứu về đặc sản địa phương, đánh giá của các nhà phê bình ẩm thực, v.v[3]. Một bài báo tiếng Việt mô tả TasteAtlas là một chuyên trang ẩm thực khá uy tín, được mệnh danh “bản đồ ẩm thực thế giới”. Trang web thường có các bài viết đánh giá về món ăn, đồ uống khắp hành tinh dưới sự chiêm nghiệm của các chuyên gia ẩm thực hàng đầu, đồng thời “đương nhiên cũng không thể thiếu những phiếu vote của người trải nghiệm” – tức có sự tham gia chấm điểm từ cộng đồng thực khách[6]. Nói cách khác, TasteAtlas kết hợp thông tin chuyên gia và đóng góp từ người dùng để xây dựng cơ sở dữ liệu về món ăn truyền thống toàn cầu.
Mục tiêu của TasteAtlas là bảo tồn và tôn vinh ẩm thực bản địa. Họ muốn ghi lại các công thức lâu đời, giới thiệu nguyên liệu địa phương và đề xuất những nhà hàng “đích thực” – nơi thực khách có thể nếm thử món ăn truyền thống chất lượng[7]. Babić từng ví TasteAtlas như một “Michelin ngược”: nếu Michelin tôn vinh ẩm thực cao cấp với trình bày cầu kỳ, thì TasteAtlas muốn đề cao hương vị truyền thống mộc mạc. Anh nhấn mạnh TasteAtlas tập trung vào “những món ăn bình dân, trung thực và truyền thống”, đề cao hương vị hơn là sự phô diễn kỹ thuật[7].
Quy trình xếp hạng món ăn trên TasteAtlas diễn ra như thế nào?
Một điểm hấp dẫn của TasteAtlas là các bảng xếp hạng (rankings) thường xuyên được công bố: nào là Top 100 món ăn ngon nhất thế giới, Top 50 nền ẩm thực quốc gia, những món súp ngon nhất, những món tệ nhất, v.v. Vậy TasteAtlas tạo ra các bảng xếp hạng này bằng cách nào? Họ có cử người đi nếm thử từng món để chấm điểm không, hay hoàn toàn dựa vào đánh giá cộng đồng? Thực tế, TasteAtlas đã nhiều lần giải thích rằng họ không trực tiếp đánh giá món ăn nào cả, mà chỉ tổng hợp và tính toán dựa trên điểm số do người dùng bình chọn[8].
Cụ thể, trên TasteAtlas, du khách và người dùng có thể vào từng món ăn, đồ uống hoặc nguyên liệu để chấm điểm (theo thang 5 sao). Hệ thống của TasteAtlas sẽ thu thập các điểm số này và tính trung bình để xếp hạng[8]. Quan trọng là người dùng đánh giá món ăn chứ không đánh giá cả nền ẩm thực – điểm trung bình của một nền ẩm thực (quốc gia) sẽ được tính từ điểm của nhiều món tiêu biểu thuộc nền ẩm thực đó[8]. Theo TasteAtlas, mỗi quốc gia sẽ có từ 10 đến 50 món ăn hàng đầu được đem vào tính điểm tùy theo quy mô ẩm thực và dữ liệu có sẵn; sau đó họ tính trung bình các món đó để ra điểm số cho nền ẩm thực quốc gia[9]. Ví dụ, bảng 100 nền ẩm thực hàng đầu thế giới của TasteAtlas thực chất được tổng hợp từ điểm trung bình của 30 món ăn, thức uống tiêu biểu của mỗi nước (với những nước có đủ dữ liệu)[10]. Những quốc gia không có tên trên bảng xếp hạng thường là do không đủ số lượng món được chấm điểm nên không có cơ sở tính toán[10].
Nói cách khác, quy trình xếp hạng của TasteAtlas gần như hoàn toàn dựa vào dữ liệu cộng đồng. Họ khuyến khích người dùng từ khắp nơi trên thế giới vào chấm điểm các món mà mình đã thử. Điểm số cộng đồng này sau đó được TasteAtlas xử lý để đưa ra bảng xếp hạng cuối cùng. TasteAtlas từng khẳng định một cách đơn giản: “Khách truy cập bình chọn, chúng tôi cộng lại và chia ra rồi công bố bảng xếp hạng”[11]. Bản thân đội ngũ TasteAtlas không tự tay chấm điểm món nào cả, họ chỉ đóng vai trò tổng hợp dữ liệu.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng TasteAtlas không chỉ có các bảng xếp hạng điểm số cộng đồng, mà còn có nội dung tổng hợp từ chuyên gia. Chức năng gốc của TasteAtlas là một bản đồ tra cứu món ăn địa phương, do đó trang web này có phần gợi ý những nhà hàng tốt nhất để thưởng thức món ăn X ở địa phương Y. Phần gợi ý này được TasteAtlas xây dựng bằng cách thu thập hàng loạt đánh giá, bài viết của các nhà phê bình ẩm thực, đầu bếp và chuyên gia địa phương rồi tổng hợp lại[12]. Đội ngũ hàng chục cộng tác viên sẽ tìm kiếm mọi nguồn đáng tin cậy (báo chí, blog ẩm thực chuyên sâu, đánh giá chuyên gia) về món ăn đó, sau đó trích dẫn, chấm trọng số uy tín cho từng nguồn, và tính ra điểm “ngon nhất” cho các địa chỉ nhà hàng[12]. Tất cả nguồn đánh giá dẫn đến kết quả này đều được dẫn link minh bạch trên trang[13]. Có thể nói, ở cấp độ từng món ăn địa phương, TasteAtlas hoạt động như một bộ tổng hợp ý kiến chuyên gia – tương tự cách Rotten Tomatoes tổng hợp đánh giá phim. Cách làm này nhằm giảm thiểu vấn nạn review ảo, tự đánh giá nâng điểm hay dìm hàng đối thủ vốn phổ biến trên các trang như TripAdvisor[14]. Nhờ tập trung vào nguồn uy tín, TasteAtlas tin rằng việc làm giả đánh giá sẽ khó hơn nhiều so với các hệ thống dựa vào bình luận vô danh của người dùng đại chúng[14].
Tóm lại, TasteAtlas có hai mảng hoạt động song song: (1) Xếp hạng các món ăn/dạng ẩm thực dựa trên điểm trung bình cộng đồng; và (2) Đề xuất nhà hàng địa phương dựa trên tổng hợp đánh giá chuyên gia. Phần lớn các bảng xếp hạng gây chú ý trên truyền thông (như “100 món ngon nhất thế giới”, “50 nền ẩm thực hàng đầu”) thuộc loại thứ nhất – sử dụng số liệu bình chọn của người dùng. Còn phần nội dung thứ hai phục vụ du khách muốn biết “món đó ăn ở đâu ngon nhất”, và được kiểm chứng bởi chuyên gia nhiều hơn.
TasteAtlas làm thế nào để đảm bảo tính công bằng và khách quan?
Khi dựa vào dữ liệu cộng đồng mở, một thách thức lớn là làm sao ngăn chặn gian lận (như dùng bot hoặc huy động “đồng hương” vào vote dồn cho món nước mình và dìm món nước khác). TasteAtlas ý thức rất rõ điều này và tuyên bố họ có các cơ chế kiểm duyệt phiếu bầu nghiêm ngặt[15][16].
Theo đại diện TasteAtlas, hệ thống của họ sử dụng các thuật toán và thậm chí trí tuệ nhân tạo (AI) để phân biệt phiếu bầu “thật” và “không hợp lệ”[15][16]. Mọi hoạt động đánh giá của người dùng trên trang đều được theo dõi: nếu hệ thống nhận thấy một tài khoản có hành vi bất thường hoặc thiên lệch, điểm do tài khoản đó gửi sẽ không được tính[15]. Ví dụ, TasteAtlas cho biết những người dùng chỉ vào để cho điểm xuất sắc toàn bộ món của một nước (thường là nước mình), đồng thời chấm điểm rất thấp cho món các nước khác, thì phiếu của họ sẽ bị loại bỏ[16]. Hệ thống có nhiều tiêu chí khác nhau để đánh giá một người dùng là “thật sự và có thiện chí” hay chỉ là bot hoặc kẻ quá khích dân tộc[16]. Chỉ những lượt chấm điểm được xác định là hợp lệ (từ người dùng thực sự khách quan) mới được đưa vào tính toán xếp hạng. TasteAtlas khẳng định khó có khả năng thao túng kết quả vì nếu phát hiện kiểu gian lận mới, họ sẽ bổ sung ngay bộ lọc kỹ thuật mới để ngăn chặn[17].
Một ví dụ tiêu biểu được TasteAtlas chia sẻ: họ từng công bố bảng xếp hạng “những món ăn tệ nhất thế giới”, trong đó món Indigirka (một loại salad cá đông lạnh của Siberia, Nga) đứng đầu danh sách[18]. Kết quả này khiến dư luận Nga phẫn nộ, thậm chí Bộ Ngoại giao Nga còn cử người đến Siberia ăn thử món này để phản biện[18]. Hàng trăm người (chưa từng nếm Indigirka) cũng kéo vào TasteAtlas để đánh giá 5 sao cho món ăn này nhằm “nâng điểm” nó[18]. Tuy nhiên, hệ thống chỉ chấp nhận đúng một phiếu đánh giá hợp lệ trong số đó, các phiếu còn lại bị coi là không đáng tin cậy nên không ảnh hưởng kết quả[18]. Trường hợp này cho thấy cơ chế của TasteAtlas có hiệu quả nhất định trong việc lọc bỏ đánh giá cảm tính và chống “đánh bom” điểm số bởi đám đông. Bất cứ khi nào phát hiện mánh khóe thao túng mới, TasteAtlas sẽ lại nâng cấp hệ thống để giữ tính công bằng[17].
Bên cạnh việc sàng lọc phiếu bầu, TasteAtlas còn duy trì độ khách quan bằng cách không “thiên vị nội bộ” cho nền ẩm thực nào. Founder Matija Babić nhấn mạnh dự án khởi đầu ở Croatia, và không một tác giả nào của TasteAtlas là người Ý, trong khi các món Ý lại đứng đầu rất nhiều bảng xếp hạng[19]. Điều này ngụ ý rằng kết quả cao của ẩm thực Ý đơn giản là vì người dùng toàn cầu yêu thích chúng, chứ không phải do TasteAtlas ưu ái. Tương tự, đội ngũ TasteAtlas cũng trải dài nhiều quốc gia, họ cố gắng bao quát nhiều vùng văn hóa để tránh định kiến khu vực. Trang web hiện tại dùng tiếng Anh và dự kiến sẽ phát triển thêm các phiên bản tiếng Tây Ban Nha, Pháp, Ý, Nhật, Trung… để tiếp cận đa dạng độc giả[20]. Việc mở rộng ngôn ngữ sẽ thu hút người dùng bản địa ở nhiều nơi tham gia đánh giá hơn, càng làm cho dữ liệu công bằng hơn về mặt địa lý.
Ở mảng đề xuất nhà hàng, TasteAtlas cũng có cơ chế đảm bảo chất lượng nguồn. Họ ưu tiên tổng hợp từ chuyên gia (nhà phê bình ẩm thực, đầu bếp uy tín, blogger nổi tiếng), đồng thời chấp nhận cả đánh giá từ người dùng thường nhưng có phân cấp độ tin cậy. Các nhận xét từ người dùng phổ thông sẽ chưa được tính trọng số cao cho tới khi người đó đóng góp đủ nhiều nội dung chất lượng và chứng minh được độ tin cậy (kèm ảnh chụp món ăn tự chụp chẳng hạn)[21][22]. Cách làm này giúp tiếng nói của chuyên gia được nổi bật, đồng thời khuyến khích người dùng thường trở thành người đánh giá có trách nhiệm nếu muốn ý kiến mình được trọng dụng. Babić lý giải: “Hối lộ 10 chuyên gia ẩm thực sẽ khó và tốn kém hơn nhiều so với việc tạo 10 bình luận ảo vô danh trên mạng”, nên trọng dụng chuyên gia là để đảm bảo độ tin cậy cao hơn[23]. Dù vậy, TasteAtlas không loại bỏ ý kiến công chúng, vì xét cho cùng các chuyên gia cũng bị ảnh hưởng bởi khẩu vị số đông, và vị giác phổ quát thì quan trọng trong ẩm thực[24].
Tổng hợp lại, TasteAtlas nỗ lực duy trì công bằng qua hai hướng: lọc dữ liệu (loại bỏ đánh giá sai lệch, giả mạo) và đa dạng nguồn tin (kết hợp cả chuyên gia lẫn công chúng, đa quốc gia). Dù khó đạt mức hoàn hảo tuyệt đối, nền tảng này cho rằng họ “không nhắm tới sự hoàn hảo, chỉ cố gắng tốt nhất có thể” với hệ thống của mình[25].
Vì sao bảng xếp hạng thay đổi mỗi năm dù món ăn vẫn giữ nguyên?
Một hiện tượng dễ thấy là bảng xếp hạng TasteAtlas biến động theo từng năm. Món ăn/nền ẩm thực năm trước đứng hạng cao, sang năm sau có thể tụt hạng hoặc bật lên đáng kể – dù bản thân các món truyền thống thì ít thay đổi qua thời gian. Vậy đâu là nguyên nhân? Thực tế, các bảng xếp hạng của TasteAtlas mang tính thời điểm, phản ánh dữ liệu đánh giá thu thập được đến thời điểm công bố. Khi cộng đồng người dùng TasteAtlas mở rộng và đánh giá thêm nhiều món ăn mới, điểm trung bình của từng món có thể lên hoặc xuống. Thị hiếu và mức độ phổ biến của món ăn cũng thay đổi theo trào lưu ẩm thực, khiến thứ hạng điều chỉnh tương ứng. Nói cách khác, các bảng xếp hạng này động, liên tục cập nhật chứ không “đóng khung” vĩnh viễn.
Chính đội ngũ TasteAtlas coi việc cập nhật bảng xếp hạng thường xuyên là cách để gợi mở sự tò mò và hứng thú của độc giả với ẩm thực thế giới[26]. Họ cho rằng các bảng xếp hạng sẽ kích thích đam mê, tranh luận, từ đó lôi cuốn mọi người khám phá thêm những món mới[26]. Quả thật, nếu năm nào danh sách cũng y hệt nhau thì sẽ kém hấp dẫn. Việc thứ hạng xáo trộn tạo đề tài thảo luận, thậm chí tranh cãi – nhưng đó chính là “chiêu thức” để quảng bá ẩm thực các nước. TasteAtlas từng giải thích mục đích của các BXH của họ là quảng bá món địa phương, khơi gợi niềm tự hào về ẩm thực truyền thống cho người dân, đồng thời kích thích sự tò mò của những ai chưa từng thử qua món đó[27].
Sự thay đổi dữ liệu đầu vào chắc chắn dẫn đến thay đổi đầu ra. Số lượng đánh giá tăng lên theo thời gian giúp điểm số trung bình chính xác hơn nhưng cũng có thể khác trước. Ví dụ, năm đầu có ít người dùng chấm điểm một món, điểm trung bình có thể rất cao nếu hầu hết đều là người thực sự thích món đó. Sang năm sau, nhiều người hơn (có thể gồm cả những người không hợp khẩu vị món đó) vào cho điểm, thì điểm trung bình có thể giảm, kéo theo thứ hạng tụt xuống. Tương tự, một món khác ban đầu ít người biết đến (điểm trung bình thấp), nhưng sau đó nhờ được xếp hạng “tệ” mà lại nổi tiếng, thu hút nhiều người tò mò nếm thử và đánh giá cao, nên điểm trung bình tăng lên và năm sau thoát khỏi nhóm “tệ nhất”.
Trường hợp ở Việt Nam gần đây là một ví dụ sinh động. Năm 2023, TasteAtlas từng vinh danh bánh đa cua (bún cua Hải Phòng) là món súp ngon nhất thế giới[28]. Thế nhưng sang năm 2024, chính TasteAtlas lại công bố bánh đa cua nằm ở hạng 27 trong danh sách 45 món ăn tệ nhất Việt Nam[28][29]. Sự “đảo chiều” khó hiểu này gây tranh cãi lớn: làm sao một đặc sản vừa đạt top thế giới năm ngoái giờ lại thành “món tệ” ngay trên sân nhà? Nguyên nhân có thể đến từ ngữ cảnh đánh giá khác nhau: bảng “súp ngon nhất thế giới” năm 2023 có thể do người dùng quốc tế bình chọn, trong khi bảng “món tệ nhất Việt Nam” 2024 lại phản ánh đánh giá (có thể của cả người Việt lẫn người nước ngoài) về những món ít được yêu thích ở Việt Nam. Bánh đa cua đối với người Hải Phòng và nhiều thực khách là rất ngon, nhưng có lẽ một số người không quen (đặc biệt nếu kỳ vọng kiểu súp khác) đã chấm điểm thấp, khiến món này lọt vào danh sách “tệ” tại Việt Nam. Tương tự, nhiều món truyền thống Việt Nam khác như bánh trôi nước, thịt đông, bánh chưng, bánh tét… cũng bất ngờ xuất hiện trong danh sách “45 món tệ” năm 2024, gây sốc vì đó đều là các món quen thuộc, “quốc hồn quốc túy”[30][28].
Những nghịch lý này thực ra cho thấy tính chủ quan trong cảm nhận ẩm thực. TasteAtlas chỉ cung cấp sân chơi và tổng hợp kết quả bình chọn ở mỗi thời điểm, nên khi cộng đồng bầu chọn khác đi (về số lượng hoặc thành phần người tham gia) thì kết quả sẽ khác. Chính TasteAtlas cũng khuyến cáo rằng bảng xếp hạng của họ không nên được xem là kết luận cuối cùng trên phạm vi toàn cầu về độ ngon/dở của món ăn. Họ thừa nhận trải nghiệm ẩm thực là chủ quan và “muốn biết ngon hay không, cách tốt nhất là tự mình thử”[27]. Do đó, biến động thứ hạng hằng năm là điều bình thường. Bảng xếp hạng của TasteAtlas giống như một cuộc khảo sát ý kiến số đông vào thời điểm đó, chứ không phải một bảng “phong thần” bất di bất dịch.
TasteAtlas có giới hạn vùng miền không? Có thiên vị ẩm thực Âu – Mỹ hơn ẩm thực châu Á?
Với xuất phát điểm từ châu Âu và việc ẩm thực Ý, Tây Ban Nha, Pháp thường đứng top trên TasteAtlas, một số ý kiến cho rằng nền tảng này thiên vị món Âu hơn món Á hoặc châu Phi, Mỹ Latin. Tuy nhiên, TasteAtlas phủ nhận có sự thiên vị chủ quan. Trên thực tế, họ tự định vị mình là dự án có quy mô toàn cầu, bao quát mọi khu vực địa lý. Trong giai đoạn phát triển, TasteAtlas đã sưu tầm dữ liệu món ăn ở khắp các châu lục và hiện “đã phủ khắp toàn thế giới” theo cùng một phương pháp[31]. Ngay từ khi ra mắt, trang này quảng bá là “bản đồ món ăn địa phương đầu tiên trên thế giới” và tự hào là website duy nhất cung cấp thông tin ẩm thực bản địa một cách chất lượng trên phạm vi toàn cầu[31]. Có nghĩa TasteAtlas không giới hạn ưu tiên cho vùng nào – bất cứ món truyền thống ở đâu (từ châu Á, Phi, Mỹ Latin đến Âu, Úc) họ đều muốn đưa vào dữ liệu.
Vậy vì sao kết quả xếp hạng top thường là các nước Âu – Mỹ? Lý do có thể nằm ở phương pháp và đối tượng bình chọn. TasteAtlas cho biết phần lớn khách truy cập trang của họ hiện nay đến từ Mỹ và Anh[32] – nghĩa là cộng đồng người dùng có thể đang nghiêng về phương Tây. Điều này dẫn đến khả năng các món Âu vốn quen thuộc với phương Tây được chấm điểm cao, trong khi nhiều món châu Á, Phi xa lạ hơn với người dùng phương Tây sẽ ít phiếu hoặc điểm thấp do khẩu vị không quen. Chẳng hạn, trong bảng 50 nền ẩm thực hàng đầu thế giới 2022 của TasteAtlas, có tới 7/10 vị trí top đầu là các nước châu Âu, Hoa Kỳ xếp thứ 13, còn Malaysia đứng thấp tận hạng 46[33][34]. Kết quả này khiến người dùng Đông Nam Á bất bình, cho rằng bảng xếp hạng quá thiên lệch phương Tây. Tuy nhiên, TasteAtlas giải thích đó đơn giản là điểm trung bình cộng đồng: ví dụ ẩm thực Ý dẫn đầu với điểm 4.78/5, còn Malaysia 4.19/5 – điểm số này không phải do TasteAtlas tự cho, mà do người dùng chấm[34]. Nếu người dùng châu Âu (vốn đông đảo trên trang) thích đồ Ý hơn đồ Malaysia, kết quả sẽ phản ánh điều đó.
Một vấn đề khác là bối cảnh bình chọn: TasteAtlas không tách riêng phiếu bầu theo từng quốc gia. Ai cũng có thể chấm điểm bất kỳ món nào trên thế giới. Vì vậy, đôi khi khẩu vị địa phương và quốc tế lệch nhau, dẫn đến hiểu lầm “thiên vị”. Trở lại câu chuyện món Việt, nhiều người đặt nghi vấn rằng bảng “món ăn Việt tệ nhất” có thể do nhiều người không phải người Việt tham gia bầu (ví dụ du khách quốc tế không hợp các món đặc sản kia), thành ra toàn món ngon truyền thống lại bị đánh giá thấp[35]. Một tờ báo Ấn Độ cũng từng chỉ ra: trong danh sách “món ăn Ấn Độ tệ nhất” của TasteAtlas, hàng loạt món quen thuộc và được người Ấn yêu thích (như jaljeera – nước uống tiêu hóa, panta bhat – cơm lên men truyền thống, v.v.) bị xếp hạng thấp, khiến cộng đồng Ấn phẫn nộ[36][37]. Lý do có thể vì phần lớn người chấm điểm các món này không phải người bản địa, mà có thể là thực khách phương Tây không quen vị, dẫn đến đánh giá sai lệch[38][35]. Nhiều bình luận trên mạng xã hội đã khuyên TasteAtlas rằng “các bạn nên để chính người Ấn chấm món Ấn” thì mới công bằng[39]. Từ ví dụ đó, có thể thấy vấn đề thiên vị ở đây không phải do TasteAtlas cố tình ưu ái vùng nào, mà do mẫu số người bình chọn chưa đồng đều giữa các nền ẩm thực.
TasteAtlas đang cố gắng cải thiện tính cân bằng này. Việc mở rộng giao diện đa ngôn ngữ sẽ giúp thu hút người dùng bản địa chấm điểm cho chính món ăn nước mình. Ngoài ra, TasteAtlas đã tuyên bố sẵn sàng loại trừ các phiếu bầu mang động cơ dân tộc chủ nghĩa (vote ái quốc mù quáng) như đã đề cập, nên về lý thuyết sẽ giảm bớt hiện tượng “đồng hương kéo nhau vote ảo”. Họ cũng khuyến khích tinh thần cởi mở: “Nếu bạn chỉ tiếp cận ẩm thực với tư tưởng dân tộc hẹp hòi, xin đừng theo dõi chúng tôi. Nhưng nếu bạn yêu các món ăn và văn hoá khắp thế giới, sẵn sàng chấp nhận rằng người khác có thể yêu món nọ hơn món kia, thì hãy đến với TasteAtlas như một nền tảng trung lập yêu ẩm thực địa phương toàn cầu”[40]. Tuyên bố này cho thấy TasteAtlas muốn tự đặt mình vào vị trí trung lập nhất có thể.
Tóm lại, TasteAtlas không giới hạn phạm vi vùng miền – họ phủ toàn cầu và ghi nhận mọi nền ẩm thực. Dù vậy, kết quả xếp hạng của họ đôi khi có xu hướng nghiêng về ẩm thực Âu – Mỹ do ảnh hưởng từ cơ cấu người dùng và sự phổ biến quốc tế của món ăn. Đây là hạn chế khó tránh khi dữ liệu đến từ cộng đồng. Quan trọng là TasteAtlas công khai phương pháp, và sẵn sàng lắng nghe để hoàn thiện cân bằng hơn. Thực tế, nhiều ẩm thực châu Á cũng đã được vinh danh trên TasteAtlas (ẩm thực Nhật, Ấn, Thái thường vào top 20; Việt Nam năm 2023 đứng thứ 22 và năm 2024 vươn lên hạng 19 thế giới theo TasteAtlas[41][42]). Những con số này cho thấy châu Á không hề bị “ra rìa”, và thứ hạng có thể cải thiện khi ngày càng có nhiều đánh giá hơn từ khắp nơi.
Độ tin cậy và uy tín của TasteAtlas trong ngành ẩm thực quốc tế
Trong vòng vài năm, TasteAtlas đã thu hút sự chú ý lớn từ truyền thông và cộng đồng đam mê ẩm thực trên khắp thế giới. Mỗi bảng xếp hạng của họ đưa ra gần như đều được hàng trăm đầu báo và trang tin dẫn lại[43]. Chẳng hạn, khi TasteAtlas cập nhật bảng xếp hạng phô mai, tin tức lan truyền rộng rãi và thậm chí đài truyền hình quốc gia Pháp (TF1) làm hẳn phóng sự đặt câu hỏi về độ tin cậy của bảng xếp hạng này[43]. Sự lan tỏa đó chứng tỏ TasteAtlas đã xây dựng được độ nhận diện và ảnh hưởng nhất định trong dư luận. Nhiều tờ báo ẩm thực uy tín như BBC, National Geographic, Forbes, CNN… cũng từng trích dẫn dữ liệu từ TasteAtlas để minh họa cho các bài viết về ẩm thực thế giới[44][45]. Thậm chí, nguồn dữ liệu của TasteAtlas còn được đưa vào tài liệu giảng dạy ở một số nơi (ví dụ trang web giáo dục của Ireland và trường học ở Kansas, Mỹ sử dụng TasteAtlas làm nguồn tham khảo về văn hoá ẩm thực)[46]. Những điều này cho thấy TasteAtlas được nhìn nhận tương đối nghiêm túc như một kênh thông tin về ẩm thực truyền thống.
Tuy vậy, uy tín luôn đi kèm với hoài nghi. Nhiều chuyên gia và cộng đồng ẩm thực đặt câu hỏi về độ tin cậy của các bảng xếp hạng TasteAtlas. Lý do chính là phương pháp dựa vào bình chọn số đông của TasteAtlas khác với các đánh giá chuyên môn truyền thống. Một số nhà phê bình cho rằng các bảng xếp hạng như vậy chẳng qua phản ánh độ phổ biến trên mạng hơn là chất lượng thực sự, và khuyến cáo không nên tuyệt đối tin vào chúng nếu thiếu thông tin về phương pháp làm ra[47][48]. Trên mạng xã hội, có ý kiến thẳng thừng: “TasteAtlas không phải nguồn thống kê đáng tin. Nó chỉ là cuộc thi popular vote trên Internet, mà thế giới thực thì khác lắm”[49]. Báo chí Malaysia cũng nhận xét thẳng, bảng xếp hạng ẩm thực thế giới của TasteAtlas (khi Malaysia bị xếp hạng thấp) khiến công chúng hoài nghi liệu phương pháp có phản ánh đúng tinh hoa ẩm thực, hay chỉ là trò tiêu khiển câu khách[50].
Phản hồi những nghi ngại đó, TasteAtlas luôn công khai phương pháp tính điểm (như đã nêu ở các phần trước) và khẳng định “tiếng nói người dùng chân thực” chính là giá trị của họ[51][52]. Hệ thống lọc của họ được giới thiệu là “khá mạnh”, loại bỏ được bot và đánh giá gian dối, đảm bảo kết quả là “phản ánh ý kiến hợp lệ của con người thực”[51][53]. Dẫu vậy, ngay cả TasteAtlas cũng đồng ý rằng xếp hạng của họ không phải chân lý tuyệt đối. Họ nhấn mạnh vai trò tham khảo, gợi ý của các danh sách này hơn là bằng khen chính thống. Mục đích cốt lõi vẫn là khuyến khích khám phá ẩm thực. Trong một bài phản hồi công luận Việt Nam, TasteAtlas (qua trích dẫn trên báo) lưu ý rằng các bảng xếp hạng của họ “không mang ý nghĩa chuyên môn để đánh giá món ăn ngon hay dở”, và không nên coi đó là kết luận cuối cùng. Nếu muốn kiểm chứng, mỗi người nên tự trải nghiệm để đưa ra kết luận cho riêng mình[27].
Xét trong ngành ẩm thực quốc tế, có thể xem TasteAtlas như một làn gió mới tập hợp kiến thức ẩm thực dân gian bằng sức mạnh cộng đồng, khác biệt với các hệ thống thẩm định truyền thống. Giới đầu bếp và chuyên gia ẩm thực chuyên nghiệp có lẽ sẽ không lấy điểm TasteAtlas làm thước đo danh tiếng như cách người ta khao khát sao Michelin, nhưng họ cũng không thể phủ nhận tác động truyền thông mà TasteAtlas tạo ra. Khi một món ăn địa phương bất ngờ lọt top TasteAtlas, nó thường trở thành hiện tượng viral, giúp món đó và văn hóa ẩm thực nước đó được quốc tế biết đến nhiều hơn. Ví dụ, TasteAtlas xếp Phở bò hay Bánh mì của Việt Nam vào top thế giới những năm gần đây, báo chí nước ngoài và mạng xã hội lại rộ lên tán dương, càng củng cố danh tiếng cho ẩm thực Việt. Ở khía cạnh này, TasteAtlas góp phần quảng bá ẩm thực bản địa theo cách đại chúng và nhanh chóng hơn nhiều so với các hệ thống hàn lâm.
Tuy nhiên, để đánh giá uy tín chuyên môn, TasteAtlas chưa thể sánh với các tổ chức lâu đời như Michelin. Họ cũng không có ý định cạnh tranh trực tiếp – Wikipedia ghi nhận rằng TasteAtlas tự thấy mình nằm ở “khoảng giữa” giữa Michelin và TripAdvisor, tức giữa đề cử ẩm thực cao cấp của Michelin và địa điểm du lịch phổ thông của TripAdvisor[54]. Thực vậy, TasteAtlas hướng tới mảng ẩm thực truyền thống địa phương vốn chưa được hai hệ thống kia tập trung. Vì thế uy tín của TasteAtlas hiện tại nằm ở vai trò nguồn tư liệu và cảm hứng cho người yêu ẩm thực khám phá thế giới, hơn là một bảng xếp hạng để các nhà hàng hay đầu bếp dùng làm chuẩn đánh giá nghề nghiệp. Có thể nói, TasteAtlas đáng tin ở chỗ nào? Đáng tin khi bạn muốn tìm hiểu sơ lược về các món ngon, đặc sản nên thử ở một vùng đất lạ – nó cung cấp danh mục phong phú và điểm số đại chúng có sàng lọc. TasteAtlas không quá đáng tin ở chỗ nào? Không nên tuyệt đối hóa các thứ hạng “nhất nhì” mà họ công bố, bởi đó chỉ là kết quả bình chọn, thiếu chiều sâu phân tích cảm quan như đánh giá chuyên gia.
Nhìn chung, TasteAtlas đã và đang tạo dựng uy tín trong lĩnh vực ẩm thực du lịch nhờ sự độc đáo của mình. Trang web này được cộng đồng đón nhận như một cuốn cẩm nang ẩm thực quốc tế tiện lợi và thú vị[55]. Nhưng đồng thời, những tranh cãi xoay quanh kết quả xếp hạng của TasteAtlas cũng là lời nhắc nhở rằng ẩm thực là chủ quan và chúng ta nên tiếp cận các bảng xếp hạng đó với tâm thế cởi mở, tham khảo thay vì tuyệt đối tin tưởng. Chính TasteAtlas cũng khuyến khích điều đó – hãy coi các bảng xếp hạng là động lực để mình tự nếm trải và khám phá.
So sánh TasteAtlas với Michelin Guide, TripAdvisor và các hệ thống xếp hạng ẩm thực khác
Để đặt TasteAtlas vào bức tranh toàn cảnh, ta cần so sánh nó với một số hệ thống xếp hạng ẩm thực tiêu biểu khác: Michelin Guide (Giải thưởng sao Michelin cho nhà hàng), TripAdvisor (nền tảng đánh giá du lịch/nhà hàng của cộng đồng) và một vài hệ thống nổi bật khác như World’s 50 Best Restaurants (Top 50 Nhà hàng thế giới). Mỗi hệ thống có mục tiêu, phương pháp và đối tượng người dùng rất khác nhau:
- Michelin Guide: Đây là cẩm nang ẩm thực uy tín hàng đầu thế giới, ra đời hơn một thế kỷ trước. Michelin xếp hạng nhà hàng (không xếp hạng món ăn) thông qua hệ thống sao Michelin (1-3 sao) do các thanh tra chuyên nghiệp đánh giá bí mật. Tiêu chí của Michelin tập trung vào chất lượng món ăn: nguyên liệu, kỹ thuật nấu, hương vị, sự sáng tạo, độ nhất quán… Các thanh tra độc lập và ẩn danh sẽ ghé nhà hàng nhiều lần để thẩm định một cách khách quan[56][57]. Môi trường phục vụ, không gian cũng được cân nhắc nhưng chỉ ở mức ảnh hưởng đến trải nghiệm món ăn. Michelin rất coi trọng tính khách quan và nhất quán – cùng một nhà hàng sẽ được nhiều thanh tra khác nhau đánh giá, thảo luận tập thể trước khi quyết định trao sao[56][58]. Ảnh hưởng của Michelin vô cùng lớn trong giới ẩm thực cao cấp: đạt sao Michelin là vinh dự tột bậc với nhà hàng và đầu bếp, còn mất sao có thể coi như thất bại nặng nề. Michelin hướng đến thực khách sành ăn, giới chuyên môn và du khách cao cấp – những người tìm kiếm trải nghiệm ẩm thực tinh hoa “đáng để dành riêng một chuyến đi” (châm ngôn cho 3 sao Michelin)[59][60]. Nhược điểm của Michelin là phạm vi giới hạn ở các thành phố lớn, thiên về ẩm thực châu Âu/hảo hạng (dù hiện đã mở rộng sang châu Á nhưng vẫn chú trọng fine dining), và rất ít thông tin về ẩm thực bình dân.
- TripAdvisor: Trái ngược với Michelin, TripAdvisor là nền tảng đại chúng cho phép bất kỳ du khách nào cũng có thể đánh giá và xếp hạng nhà hàng, khách sạn. TripAdvisor xếp hạng dựa trên điểm trung bình và số lượng review của người dùng (“bubble rating” 1-5). Thuật toán của TripAdvisor coi trọng chất lượng, số lượng và độ mới của đánh giá – nghĩa là nhà hàng nào nhiều review tốt và mới gần đây sẽ lên hạng cao[61][62]. Ưu điểm: lượng dữ liệu khổng lồ, bao trùm cả địa điểm bình dân lẫn cao cấp trên toàn thế giới. Nhược điểm: dễ bị review ảo hoặc thiên lệch. Đã có nhiều vụ lùm xùm về đánh giá giả mạo trên TripAdvisor, khi chủ nhà hàng thuê người viết tốt cho mình hoặc dìm điểm đối thủ. TripAdvisor có cố gắng kiểm duyệt nhưng không thể ngăn hoàn toàn. Founder TasteAtlas từng mỉa mai các đánh giá trên TripAdvisor như “điểm số Ponzi của đám đông thiếu hiểu biết”, ám chỉ việc nhiều du khách non kinh nghiệm cứ theo nhau đến quán đông khách và review theo hiệu ứng đám đông[63]. TripAdvisor phục vụ đại chúng du lịch: bất kỳ ai cũng dùng nó để tham khảo quán ăn phổ biến khi đi du lịch. Tính uy tín chuyên môn không cao, nhưng tính ảnh hưởng rất lớn do lượng người dùng đông đảo. Nhà hàng có thứ hạng cao trên TripAdvisor thường hút khách du lịch, nhưng dân sành ăn có thể coi nhẹ thứ hạng này.
- TasteAtlas: Như đã phân tích, TasteAtlas có phần giống TripAdvisor ở chỗ dùng đánh giá cộng đồng, nhưng họ thu hẹp phạm vi vào ẩm thực truyền thống và lọc dữ liệu kỹ lưỡng hơn. TasteAtlas không xếp hạng nhà hàng nói chung mà tập trung xếp hạng món ăn và nền ẩm thực, đồng thời gợi ý nhà hàng dựa trên ý kiến chuyên gia. Về phương pháp, TasteAtlas dùng trung bình điểm người dùng có điều chỉnh (loại phiếu xấu)[8], khác với TripAdvisor lấy trung bình tất cả review (có trọng số thời gian). So với Michelin, TasteAtlas không có đội ngũ nếm thử mà dựa vào số đông, nên mang tính “đại chúng bình chọn” hơn là thẩm định. Đối tượng độc giả của TasteAtlas là những người thích trải nghiệm ẩm thực bản địa khi du lịch, muốn tìm món đặc trưng và chỗ ăn chuẩn vị địa phương, thay vì chỉ những nhà hàng sang trọng hoặc quán ăn nổi tiếng cho khách du lịch[64]. TasteAtlas tự định vị mình nằm giữa Michelin và TripAdvisor – họ không cạnh tranh với Michelin ở mảng fine dining, cũng không muốn giống TripAdvisor ở chỗ “du khách cứ kéo nhau đến chỗ đông”[64]. Thay vào đó, TasteAtlas cung cấp một cách nhìn khác: hãy thử những món ăn dân dã ngay nơi khai sinh ra nó, dựa trên gợi ý từ người am hiểu địa phương. Vì vậy tầm ảnh hưởng của TasteAtlas hiện hữu nhiều ở mặt truyền thông và cảm hứng du lịch ẩm thực. Một món hay nền ẩm thực được TasteAtlas xướng tên thường lên báo và mạng xã hội, tạo hiệu ứng quảng bá. Còn trong giới chuyên gia, TasteAtlas chưa phải thước đo chính thống, nhưng đang ngày càng được tôn trọng như một nguồn dữ liệu văn hóa ẩm thực.
Để dễ hình dung các điểm khác biệt, bảng dưới đây tóm tắt so sánh giữa TasteAtlas, Michelin Guide và TripAdvisor:
| Tiêu chí | TasteAtlas (Toàn cầu, truyền thống) | Michelin Guide (Fine Dining cao cấp) | TripAdvisor (Cộng đồng du lịch đại chúng) |
| Đối tượng xếp hạng | Món ăn truyền thống, nguyên liệu, nền ẩm thực (các quốc gia, vùng) và đề xuất nhà hàng địa phương cho từng món[54][64]. | Nhà hàng cao cấp (chủ yếu fine dining). | Nhà hàng, khách sạn, điểm du lịch đủ mọi phân khúc (từ quán bình dân đến resort 5 sao). |
| Phương pháp & Tiêu chí | Crowdsourced + Chuyên gia: Bảng xếp hạng dựa trên điểm trung bình người dùng (loại bỏ phiếu bất thường)[8]. Gợi ý nhà hàng dựa trên tổng hợp review chuyên gia với trọng số uy tín[12]. Tiêu chí chính: độ yêu thích của số đông đối với hương vị truyền thống (không chấm độ “công phu”). | Thanh tra chuyên nghiệp: Nhà hàng được đánh giá bởi các chuyên gia ẩn danh qua nhiều lần kiểm tra[56]. Tiêu chí chính: chất lượng món ăn (nguyên liệu, kỹ thuật, sáng tạo, ổn định…) và phần nào trải nghiệm phục vụ. | Cộng đồng mở: Thứ hạng dựa trên đánh giá người dùng (trung bình sao và số lượng review, có yếu tố thời gian). Tiêu chí gián tiếp: mức độ hài lòng chung của thực khách. |
| Đảm bảo khách quan | Lọc bỏ vote ảo, vote thiên vị bằng AI và thuật toán[16]. Kết hợp cả nguồn chuyên gia để tăng độ tin cậy. Công khai phương pháp tính điểm[8]. | Ẩn danh & độc lập: Thanh tra không lộ danh tính, tự trả tiền, đánh giá nhiều lần, thảo luận tập thể để đảm bảo công bằng[56][57]. Hệ thống chuẩn mực lâu đời, nhất quán cao. | Có cơ chế báo cáo và xóa review vi phạm, nhưng nhìn chung phụ thuộc vào sự trung thực của người dùng. Dễ bị ảnh hưởng bởi chiêu trò đánh giá giả, khó kiểm soát hoàn toàn. |
| Phạm vi & Đối tượng phục vụ | Toàn cầu, đa dạng: Tất cả quốc gia, chú trọng món địa phương bình dân lẫn đặc sản. Hướng đến du khách ưa khám phá văn hóa ẩm thực bản địa và người quan tâm kiến thức ẩm thực truyền thống[64]. | Giới hạn theo thành phố có gắn sao: Tập trung vào trung tâm ẩm thực lớn. Hướng đến thực khách sành điệu, giới chuyên môn, du khách cao cấp muốn trải nghiệm tinh hoa ẩm thực. | Toàn cầu, phân khúc rộng: Hầu như mọi địa điểm ăn uống đều có trên TripAdvisor. Hướng đến đại chúng du lịch – bất kỳ ai cần tìm quán ăn theo đánh giá số đông. |
| Tác động & Uy tín | Truyền thông mạnh: Tạo xu hướng trên mạng xã hội, quảng bá món địa phương. Được giới thiệu trên nhiều báo đài quốc tế. Uy tín như một nguồn tham khảo vui và dữ liệu văn hóa, nhưng không phải chuẩn mực đánh giá chất lượng chuyên nghiệp[27]. | Cực kỳ cao trong giới chuyên nghiệp: Sao Michelin là “Oscar ẩm thực”. Nhà hàng sao được quốc tế công nhận, ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp đầu bếp. Tuy nhiên không tác động trực tiếp đến ẩm thực bình dân/địa phương (phần lớn dân thường ít tiếp cận). | Ảnh hưởng lớn tới khách du lịch và kinh doanh địa phương: quán xếp hạng cao thu hút nhiều khách. Nhưng uy tín chuyên môn thấp; dân sành ăn hoặc chuyên gia thường không dựa vào TripAdvisor để đánh giá chất lượng thực sự. |
Ngoài ba hệ thống trên, cũng có các hệ thống xếp hạng ẩm thực khác đáng chú ý. World’s 50 Best Restaurants là một bảng xếp hạng nhà hàng toàn cầu thường niên, do một hội đồng ~1000 chuyên gia (nhà báo ẩm thực, đầu bếp, thực khách uy tín) bình chọn. Khác Michelin, 50 Best không chấm điểm theo tiêu chí cố định mà dựa trên trải nghiệm yêu thích chủ quan của mỗi giám khảo – mỗi người bầu cho 10 nhà hàng họ cho là xuất sắc nhất. Kết quả 50 Best phản ánh thị hiếu của giới sành ăn quốc tế và thường tôn vinh những nhà hàng đột phá, trải nghiệm mới lạ. 50 Best có uy tín truyền thông cao (được coi như giải thưởng “Oscar do khán giả bình chọn”), ảnh hưởng lớn đến xu hướng ẩm thực cao cấp, nhưng cũng bị chỉ trích đôi lúc thiên vị châu Âu/đại đô thị và thiếu minh bạch trong khâu bầu chọn. Một hệ thống khác là La Liste (Top 1000 nhà hàng thế giới) của Pháp, sử dụng thuật toán tổng hợp các review hướng dẫn ẩm thực và bài viết trên khắp thế giới để chấm điểm nhà hàng (thang 100). La Liste khách quan ở chỗ lấy trung bình nhiều nguồn, nhưng bị cho là thiên về tiêu chuẩn Pháp. Ngoài ra, còn các hướng dẫn lâu đời như Gault&Millau, Zagat… mỗi nơi một khác.
Nhìn chung, Michelin, TripAdvisor, TasteAtlas và các hệ thống khác phục vụ những mục đích khác nhau trong hệ sinh thái ẩm thực:
- Michelin – biểu tượng của chất lượng đỉnh cao và tính chuyên nghiệp, dành cho fine dining và đối tượng tinh hoa.
- TripAdvisor – tượng trưng cho trí tuệ số đông đại chúng, hữu ích cho du khách đại trà tìm chỗ ăn phổ biến, nhưng độ tin cậy bị giảm bởi tạp nhiễu từ cộng đồng mở.
- TasteAtlas – một sự giao thoa: dùng sức mạnh cộng đồng nhưng định hướng bảo tồn và quảng bá ẩm thực truyền thống, lấp khoảng trống giữa fine dining và đồ ăn du lịch phổ thông[54]. Đối tượng là những người muốn “ăn như người bản địa”, quan tâm văn hóa hơn là hào nhoáng dịch vụ.
- Các hệ thống khác (50 Best, La Liste…) – mang tính giải thưởng và danh hiệu quốc tế, tạo ra danh sách tinh hoa để vinh danh và định hướng xu hướng cho ngành công nghiệp ẩm thực cao cấp.
Mỗi hệ thống có phương pháp luận và giá trị riêng, khó nói cái nào “uy tín hơn” cái nào một cách chung chung – mà phụ thuộc vào bạn đang tìm kiếm điều gì. Nếu bạn muốn chọn nhà hàng sang trọng đẳng cấp để thưởng thức nghệ thuật ẩm thực, Michelin là kim chỉ nam. Nếu bạn muốn biết quán ăn nào đang “hot” với khách du lịch và có nhiều người khen, TripAdvisor sẽ cho bạn danh sách. Nếu bạn tò mò về món ngon địa phương và nơi ăn chuẩn vị khi đi đến một vùng đất mới, TasteAtlas là người bạn đồng hành thú vị. Còn nếu bạn quan tâm đến những nhà hàng sáng tạo bậc nhất thế giới hiện tại, 50 Best cho bạn cái nhìn tổng quan.
Kết luận:
TasteAtlas đã tạo nên một cách tiếp cận mới mẻ trong việc xếp hạng và khám phá ẩm thực toàn cầu. Với sứ mệnh lưu giữ và tôn vinh món ăn truyền thống, nền tảng này kết hợp sức mạnh cộng đồng và kiến thức chuyên gia để vẽ nên bức tranh ẩm thực thế giới sống động, liên tục cập nhật. Từ câu chuyện TasteAtlas, chúng ta thấy rõ hơn sự đa dạng và chủ quan trong cảm nhận ẩm thực – không có bảng xếp hạng nào là tuyệt đối. TasteAtlas có độ tin cậy riêng ở khía cạnh dữ liệu mở được sàng lọc, nhưng cũng có giới hạn khi so với những chuẩn mực đánh giá lâu đời. Cuối cùng, các bảng xếp hạng của TasteAtlas nên được xem như một nguồn cảm hứng để ta tìm hiểu và trải nghiệm, hơn là chân lý. Chính TasteAtlas từng nhắn nhủ: danh sách của họ không phải phán quyết sau cùng, muốn biết món nào ngon dở ra sao, hãy tự mình khám phá[27]. Và có lẽ đó mới là tinh thần đúng đắn của người yêu ẩm thực: mở lòng trải nghiệm và tự rút ra cảm nhận cho riêng mình, thay vì lệ thuộc vào bất kỳ bảng xếp hạng nào.
Tài liệu tham khảo:
- Matija Babić – TasteAtlas. “The largest French television accuses TasteAtlas of rigging the cheese ranking in favor of Italy.” TasteAtlas, 2023[7][65][66]
- Amar Shah Mohsen. “TasteAtlas defends methods after outcry over controversial food ranking.” The Vibes (Malaysia), 09/06/2022[67][16][3]
- “Map of Latin American cuisines with ratings – Methodology explained.” TasteAtlas, 12/01/2023[8]
- Marc Rowlands. “Matija Babić interview: the world on a plate.” Time Out Croatia, 2018[68][21]
- Matija Babić – Interview. “Meet TasteAtlas, the First Global Local Food Map.” Total Croatia News, 23/04/2018[64][12]
- CafeBiz. “BXH của TasteAtlas gây tranh cãi: Bánh đậu xanh là ‘món ăn tệ nhất Việt Nam’, bánh đa cua năm ngoái ngon nhất thế giới năm nay cũng… tệ?” 20/03/2024[6][28]
- Diệp Anh. “TasteAtlas khẳng định bảng xếp hạng không phải kết luận cuối cùng, muốn biết ngon dở hãy tự mình thử.” Phụ Nữ Mới (phunumoi.net.vn), 21/03/2024[27]
- Ujjainee Roy. “Famous Global Guide’s Food Rankings Should Be Questioned But Not For The Reasons You Think.” Slurrp, 01/07/2024[69][52]
- Wikipedia. “TasteAtlas.” (Last edited Apr 2025)[54]
- MocaDining. “Decoding the Stars: Inside the Michelin Restaurant Process.” (Explaining Michelin criteria)[56][57]
