Trong thế giới của những thức uống mang tính biểu tượng, cà phê trứng Việt Nam chiếm một vị trí đặc biệt. Với lớp kem trứng vàng óng, béo ngậy phủ lên tách cà phê đen đậm đà, món đồ uống này đã chinh phục hàng triệu trái tim – từ người dân Hà Nội đến du khách quốc tế. Ra đời trong thời kỳ khan hiếm nguyên liệu sau Thế chiến II, cà phê trứng là minh chứng cho tinh thần sáng tạo và khả năng thích ứng của người Việt, biến thiếu thốn thành độc đáo, và từ đó hình thành một di sản văn hóa bền vững.
1. Khởi nguồn của cà phê trứng – Từ thời khan hiếm đến sáng tạo bất ngờ
1.1 Người khai sinh: Ông Nguyễn Văn Giảng – người pha chế tài hoa
Câu chuyện bắt đầu từ những năm 1940 tại Hà Nội. Ông Nguyễn Văn Giảng, khi đó là nhân viên pha chế tại khách sạn Metropole Hà Nội, đã có cơ hội tiếp xúc với phong cách đồ uống phương Tây. Trong bối cảnh thiếu hụt sữa tươi nghiêm trọng năm 1946, ông đã nảy ra ý tưởng thay sữa bằng lòng đỏ trứng gà đánh bông để pha cùng cà phê.
Kết quả thật bất ngờ: hỗn hợp trứng, đường, và cà phê hòa quyện tạo nên một lớp kem mịn màng, thơm ngậy nhưng không tanh. Tách cà phê trứng đầu tiên ấy không chỉ cứu nguy cho thời kỳ khan hiếm mà còn mở ra một trang mới trong lịch sử ẩm thực Hà Nội.
1.2 Café Giảng – Nơi khởi nguồn của huyền thoại
Sau thành công bước đầu, ông Giảng quyết định rời khách sạn Metropole để mở quán riêng – Café Giảng, năm 1946 tại phố Cầu Gỗ, khu phố cổ Hà Nội. Quán nhanh chóng trở thành điểm hẹn của giới sành cà phê Hà Thành, nơi mỗi buổi sáng lan tỏa hương cà phê và tiếng cười chuyện phiếm.
Thương hiệu Giảng dần đứng vào hàng “Tứ trụ cà phê Hà Nội” cùng với Nhân – Nhĩ – Dĩ – Giảng, tượng trưng cho tinh hoa nghệ thuật pha chế đất kinh kỳ.
2. Những thăng trầm của Café Giảng trong thế kỷ XX
2.1 Giai đoạn công tư hợp doanh (1955–1985)
Sau khi miền Bắc tiếp quản Hà Nội năm 1955, chính quyền áp dụng chính sách quốc hữu hóa các cơ sở tư nhân. Cửa hàng Café Giảng bị trưng thu, ông Giảng phải làm việc trong hệ thống quán quốc doanh. Dù không còn sở hữu quán riêng, ông vẫn âm thầm lưu giữ bí quyết pha chế cà phê trứng, truyền dạy lại cho các con – như một cách gìn giữ hương vị gia đình giữa thời bao cấp.
2.2 Những năm “bán chui” thời bao cấp
Năm 1969, sau khi nghỉ hưu, cụ Giảng cùng gia đình mở quán nhỏ tại số 7 Hàng Gai. Dưới chế độ cấm kinh doanh tư nhân, họ chỉ được phép bán chè đỗ đen. Thế nhưng, với những vị khách quen thân, cà phê trứng vẫn được pha chế bí mật, “chui” nhưng đầy tình cảm. Chính trong những năm tháng khó khăn ấy, công thức gia truyền của cà phê trứng được bảo tồn qua từng thế hệ.
3. Hồi sinh trong thời kỳ Đổi Mới (từ 1986 đến nay)
3.1 Khôi phục thương hiệu sau Đổi Mới
Năm 1986, khi chính sách Đổi Mới được ban hành, nền kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển. Gia đình ông Giảng mới có cơ hội khôi phục quán cà phê trứng truyền thống. Tiếc rằng, ông qua đời năm 1987, không kịp chứng kiến đứa con tinh thần của mình hồi sinh.
Từ đó, các con của ông tiếp tục nối nghiệp cha, chia nhau quản lý các chi nhánh Café Giảng và mở rộng thương hiệu ra nhiều địa điểm khác ở Hà Nội.
3.2 Các hậu duệ nối nghiệp – Café Giảng, Café Đinh, Café Yên Phụ
- Bà Nguyễn Thị Bích, con gái cụ Giảng, mở quán Café Đinh tại 13 Đinh Tiên Hoàng, gần Hồ Gươm. Không gian nhỏ, mộc mạc, mang phong cách nghệ sĩ đã biến nơi đây thành “thánh địa” của sinh viên và người yêu Hà Nội xưa.
- Ông Nguyễn Trí Hòa, con út cụ Giảng, tiếp quản Café Giảng Nguyễn Hữu Huân – nằm trong con ngõ nhỏ nhưng lúc nào cũng đông khách trong và ngoài nước.
- Café Giảng Yên Phụ – tuy khiêm tốn hơn về danh tiếng, nhưng vẫn giữ nguyên hương vị truyền thống của gia đình.
- Cafe Giảng Hào Nam – quán nhỏ do con rể cụ Giảng mở và quản lý, quản nho nhỏ nằm trong ngõ Hào Nam
4. Cà phê trứng – Từ quán nhỏ Hà Nội đến bản đồ ẩm thực thế giới
4.1 Biểu tượng văn hóa Hà Nội
Ngày nay, cà phê trứng không còn chỉ là đặc sản của Café Giảng mà đã lan tỏa khắp Việt Nam – từ những quán vỉa hè bình dân đến chuỗi cà phê hiện đại. Ở đâu có cà phê, ở đó người ta có thể tìm thấy biến thể của ly cà phê trứng. Sự kết hợp giữa vị đắng của cà phê đen và độ béo ngậy của trứng gà tạo nên hương vị khó quên, vừa quen thuộc, vừa lạ lẫm.
4.2 Sức hấp dẫn với du khách quốc tế
Cà phê trứng được xem là “điểm phải thử” của mọi du khách đến Hà Nội. Năm 2017, CNN Travel giới thiệu cà phê trứng trong danh sách những món cà phê độc đáo nhất thế giới, mô tả thức uống này là “ly cà phê đen phủ lớp foam trứng trắng mịn như meringue, hấp dẫn cả trên Instagram lẫn trong lòng người Hà Nội”.
Không lâu sau, Buzzfeed (2014) còn xếp cà phê trứng Việt Nam đứng đầu danh sách “các loại đồ uống từ cà phê nên thử một lần trong đời”. Còn với CNN (2019), Hà Nội được vinh danh là “một trong những nơi có văn hóa cà phê tuyệt vời nhất thế giới” – và cà phê trứng chính là minh chứng rõ nét nhất.
5. Cà phê trứng trong các sự kiện quốc tế và hành trình vươn ra thế giới
Một bước ngoặt lớn xảy ra năm 2019, khi cà phê trứng xuất hiện trong thực đơn phục vụ Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ – Triều tại Hà Nội. Hơn 3.000 ly cà phê trứng được đội ngũ Café Giảng chuẩn bị cho các phóng viên quốc tế. Hình ảnh thức uống béo ngậy, ấm nóng ấy nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, khiến nhiều người tò mò về “thức uống bí ẩn đến từ Việt Nam”.
Từ đó, cà phê trứng dần xuất hiện tại nhiều quán cà phê Việt ở nước ngoài – từ Nhật, Hàn Quốc, đến Úc và Mỹ. Không ít du học sinh, Việt kiều đã mang theo bí quyết pha chế truyền thống, biến cà phê trứng thành cầu nối văn hóa giữa Việt Nam và thế giới.
6. Bí quyết làm nên hương vị cà phê trứng hoàn hảo
6.1 Nguyên liệu căn bản
Một ly cà phê trứng chuẩn Giảng chỉ cần vài nguyên liệu đơn giản:
- Cà phê robusta Việt Nam rang xay đậm đặc
- Lòng đỏ trứng gà tươi
- Sữa đặc có đường
- Đường trắng hoặc mật ong (tùy biến thể)
Nhưng điều quan trọng nhất nằm ở tỷ lệ pha trộn và kỹ thuật đánh trứng, sao cho lớp kem đạt độ sánh mịn, không tanh, và không tách nước.
6.2 Phương pháp pha chế truyền thống
- Chuẩn bị cà phê phin: Dùng phin nhỏ, rót nước sôi 90–95°C, để cà phê nhỏ giọt đều.
- Đánh trứng: Dùng máy hoặc phới lồng, đánh lòng đỏ với sữa đặc đến khi bông mịn.
- Phối hợp: Đổ lớp trứng lên trên tách cà phê nóng.
- Giữ nhiệt: Đặt cốc cà phê trong bát nước nóng, giúp hương vị ổn định lâu hơn – truyền thống mà Café Giảng vẫn giữ suốt gần 80 năm.
6.3 Biến thể hiện đại
Ngày nay, các barista sáng tạo thêm nhiều phiên bản mới:
- Cà phê trứng cacao – thêm bột cacao để giảm độ ngậy
- Cà phê trứng lạnh – kiểu “iced egg coffee” cho mùa hè
- Cà phê trứng rượu rum – phong cách châu Âu, béo nhưng thanh
Sự kết hợp giữa truyền thống và sáng tạo giúp cà phê trứng không bị “đóng khung” mà tiếp tục phát triển trong dòng chảy thời gian.
7. Di sản của người sáng tạo – Ông Nguyễn Văn Giảng
7.1 Một đời gắn bó với nghệ thuật pha chế
Ông Nguyễn Văn Giảng – người thợ pha chế khiêm nhường nhưng tài hoa – đã qua đời năm 1987, hưởng thọ gần 70 tuổi. Dù ông không còn, nhưng di sản tinh thần và hương vị ông để lại vẫn được con cháu kế thừa trọn vẹn.
Con cháu cụ Giảng luôn coi việc gìn giữ công thức cà phê trứng như một sứ mệnh văn hóa. Quán Café Giảng không chỉ là nơi kinh doanh mà còn là ký ức của Hà Nội, nơi mỗi ly cà phê kể lại câu chuyện về sự sáng tạo, kiên cường, và lòng tự tôn dân tộc.
7.2 Tầm ảnh hưởng văn hóa
Ngày nay, khi nhắc đến Hà Nội, nhiều du khách nghĩ ngay đến ba thứ: Hồ Gươm, Phở, và Cà phê trứng. Cà phê trứng đã trở thành đại sứ ẩm thực Việt Nam, xuất hiện trong sách du lịch, video blog, và danh mục “must-try” của các trang du lịch quốc tế. Đó chính là thành công vượt thời gian của một sáng tạo giản dị nhưng tinh tế.
8. Cà phê trứng – Sự hòa quyện giữa nghệ thuật, lịch sử và bản sắc Việt
Cà phê trứng không chỉ là một món đồ uống; nó là tinh hoa của sự giao thoa văn hóa giữa Đông và Tây. Từ nguồn cảm hứng phương Tây (cà phê, sữa, trứng) đến cách pha chế thủ công của người Việt, thức uống này biểu trưng cho sự dung hòa – giữa vị đắng và ngọt, giữa truyền thống và hiện đại.
Đó cũng là lý do tại sao, hơn 70 năm sau khi ra đời, cà phê trứng vẫn khiến bao người say mê. Mỗi tách cà phê không chỉ là thức uống, mà là một câu chuyện kể về thời bao cấp, về Hà Nội xưa, và về niềm tự hào Việt Nam hôm nay.
Từ một sáng tạo ngẫu hứng trong thời khan hiếm, cà phê trứng đã trải qua gần một thế kỷ thăng trầm để trở thành biểu tượng ẩm thực của Hà Nội và niềm tự hào quốc gia. Di sản ấy không chỉ là hương vị – mà còn là tinh thần sáng tạo và sức sống bền bỉ của người Việt. Mỗi khi nhấp một ngụm cà phê trứng, ta như được trở về với phố cổ Hà Nội năm 1946, nơi một người thợ pha chế bình dị đã để lại dấu ấn bất tử trong văn hóa cà phê Việt Nam.
Bài viết có tham khảo tư liệu từ Café Giảng, Báo Thanh Niên, Dân Trí, CNN Travel, Buzzfeed và các nguồn báo chí uy tín khác
